Wie is Desiderius Erasmus?

Door Chantal van de Velde

ROTTERDAM – De Erasmusbrug, het Erasmus Medisch Centrum, de Erasmus Universiteit… Allemaal vernoemd naar die ene man: priester, theoloog, filosoof, schrijver en humanist uit de 15e eeuw die vandaag zijn 550e verjaardag zou vieren. Misschien wel de beroemdste Rotterdammer ooit, maar wie kent deze Desiderius Erasmus nou echt? Bij de Centrale Bibliotheek van Rotterdam is drie weken geleden door Koning Willem Alexander de Erasmus Experience geopend. Deze interactieve tentoonstelling moet duidelijk maken wie Erasmus nou eigenlijk was, waar hij voor stond en waarom zijn gedachtegoed vandaag de dag nog relevant is. Daarnaast is het de bedoeling dat de bezoeker zijn eigen mening geeft over de stellingen van Erasmus en deze mening vervolgens aanscherpt door via een chat panel met hem te discussiëren. Vandaag is het natuurlijk ook de verjaardag van de denker, dus besloot ik bij hem op bezoek te gaan.

De belangrijkste pijlers in het gedachtegoed van Erasmus zijn taal, geloof en gedrag. Deze zijn allen even belangrijk en staan sterk met elkaar in verbinding. Taal is volgens Erasmus wat de mens ‘mens’ maakt. Daarnaast kunnen mensen, als ze taal goed beheersen, elkaar beter begrijpen doordat je duidelijk kan maken wat je bedoelt. Als je wilt dat er naar je geluisterd wordt, moet je daar moeite voor doen. Of dat inhoudt dat we allemaal dezelfde taal moeten spreken, of veel verschillende talen moeten aanleren is onduidelijk. Veel van Erasmus zijn uitspraken zijn immers ook vaker ‘food for thought’ dan een poging om mensen expliciet te overtuigen. Ruby Knipscheer, derdejaars Filosofiestudent aan de Erasmus Universiteit en vandaag vrijwillig begeleidster van de Erasmus Experience, legde dit uit. Volgens Knipscheer heeft Erasmus zich, zoals veel filosofen, geuit op een manier die ervoor zorgt dat hij niet kon worden aangevallen op zijn standpunten. Het expliciet uitten van zijn mening had hem wel eens de doodstraf kunnen opleveren.

Knipscheer: “Tegenwoordig is het zo dat mensen zeggen: ‘dat vind ik gewoon’, zonder echte argumentatie. Erasmus vond dat iedereen zelfstandig moest nadenken en niet zomaar iets moest volgen wat in een boek geschreven staat.” Erasmus zelf heeft echter ook enorm veel boeken geschreven. De Centrale Bibliotheek van Rotterdam mag met trots zeggen dat zij de grootste verzameling boeken van en over Erasmus in haar collectie heeft: maar liefst 5.000 stuks. Hij vertelde de lezer echter niet wat hij moest doen. Wederom was zijn doel om mensen zelf hun mening te laten vormen. Dit was echter niet zo eenvoudig, aangezien hij zijn teksten in het ‘zuivere’ Latijn schreef en dit vooral de taal van de geschoolde mens was. Desondanks waren Erasmus teksten toegankelijker dan de meesten. Erasmus maakte graag gebruik van humor om mensen een spiegel voor te houden.

In zijn bekendste boek ‘De Lof der Zotheid’, maakt hij hiervoor gebruik van het denkbeeldige personage ‘Mevrouw Zotheid’ om kritiek te uiten en alles en iedereen belachelijk te maken. Hiermee hoopt hij dat mensen zich gaan schamen voor hun gedrag en hun leven gaan beteren. Deze pijler van gedrag staat vrijwel altijd in combinatie met die van taal en geloof en gaan vooral over wat mensen doen en waarom ze dat doen. Volgens de Centrale Bibliotheek zijn al deze pijlers nog steeds van belang vanwege de actuele onderwerpen in samenleving. Enkele voorbeelden hiervan zijn vrijheid van meningsuiting en tolerantie van geloof. Hoewel Erasmus ervoor pleitte dat iedereen zelf nadacht, wilde hij ook niet dat iedereen zomaar alles kon zeggen wat ze wilden. Hij was van mening dat je er niet veel mee opschoot als je mensen alleen maar beledigde.

Volgens Knipscheer sluit het gedachtegoed van Erasmus juist nu zo goed aan op de samenleving, omdat het zeer individualistisch is, maar ik vroeg haar wat ze eigenlijk van het gedachtegoed terugzag in Rotterdam. Erasmus, hoewel geboren in Rotterdam, heeft hier namelijk nooit gewoond. Wat is dan eigenlijk de eigenschap die Erasmus zo met Rotterdam verbindt? Volgens Knipscheer is dit wel duidelijk: “Juist in Rotterdam zegt iedereen altijd wat hij vindt, hebben mensen nooit de neiging om met de massa mee te lopen; iedereen is gewoon lekker zichzelf en dat is juist wat je bij filosofie natuurlijk heel erg terugziet. Niet naar anderen gaan luisteren, maar dat je juist zelf een mening gaat creëren. En daar is Erasmus uiteraard mee begonnen.”

Knipscheer: “Eigenlijk is elke Rotterdammer wel een beetje filosoof.”

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s